విద్యా నిధి

తెలుగు విద్యా డిజిటల్ వనరులు, పాఠ్యాంశాలు, మోడల్ పేపర్లు & భాషా పరిజ్ఞానం

👤 మా గురించి (About Us) & పోర్టల్ లక్ష్యాలు

👨‍🏫 రూపకర్త: బి. ప్రవీణ్ కుమార్ (M.A., T.P.T.)

🏫 స్కూల్ అసిస్టెంట్ (తెలుగు), సిద్దిపేట జిల్లా, తెలంగాణ.

📱 సంప్రదించవలసిన నంబర్: 9908331738 | ✉️ vidya-nidhi.in

పోర్టల్ ముఖ్య ఉద్దేశం: తెలంగాణ రాష్ట్ర SCERT పాఠ్యప్రణాళిక ఆధారంగా 6 నుండి 10వ తరగతి తెలుగు విద్యార్థులకు మరియు పోటీ పరీక్షల (TET, DSC, TRT, Gurukula) అభ్యర్థులకు సమగ్ర డిజిటల్ విద్యా వనరులను ఒకే వేదికపై ఉచితంగా అందించడమే "విద్యా నిధి" ముఖ్య ఉద్దేశం. పై నావిగేషన్ మెనూ నుండి మీరు కోరిన తరగతి లేదా విభాగాన్ని ఎంచుకుని, అందులోని సమగ్ర పాఠ్యదర్శిని నోట్స్, మోడల్ పేపర్లు, ఆన్‌లైన్ క్విజ్‌లు మరియు వీడియో పాఠాలను వీక్షించవచ్చు మరియు డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.

🔊 భాషా అభ్యసనం (ఆడియో ఉచ్చారణ)

సబ్-నావిగేషన్ విభాగం

ఏదైనా అక్షరం లేదా పదంపై క్లిక్ చేయండి. స్పష్టమైన పెద్ద స్వరంతో (Loud Audio) స్వయంచాలక తెలుగు ఉచ్చారణ వినబడుతుంది.

అచ్చులు
అ
ఆ
ఇ
ఈ
ఉ
ఊ
ఋ
ౠ
ఎ
ఏ
ఐ
ఒ
ఓ
ఔ
అంసున్న
అఃవిసర్గ
హల్లులు
క
ఖ
గ
ఘ
ఙ
చ
ఛ
జ
ఝ
ఞ
ట
ఠ
డ
ఢ
ణ
త
థ
ద
ధ
న
ప
ఫ
బ
భ
మ
య
ర
ల
వ
శ
ష
స
హ
ళ
క్ష
ఱ
'క' గుణింతం
క
కా
కి
కీ
కు
కూ
కృ
కె
కే
కై
కొ
కో
కౌ
కం
కః
ముఖ్యమైన ఒత్తులు
్కక ఒత్తు
్గగ ఒత్తు
్చచ ఒత్తు
్జజ ఒత్తు
్టట ఒత్తు
్డడ ఒత్తు
్తత ఒత్తు
్దద ఒత్తు
్నన ఒత్తు
్పప ఒత్తు
్మమ ఒత్తు
్యయ ఒత్తు
్రర ఒత్తు
్లల ఒత్తు
్వవ ఒత్తు
సరళ పదాలు
అరక
ఆట
ఈగ
ఉడత
కలము
గడప
పలక
వల
భవనం
ద్విత్వ పదాలు
అక్కక-క్కు
మొగ్గగ-గ్గు
పచ్చచ-చ్చు
చెట్టుట-ట్టు
కప్పప-ప్పు
అమ్మమ-మ్ము
పిల్లిల-ల్లి
నవ్వువ-వ్వు
సంయుక్త పదాలు
పుస్తకంస+త
ఖడ్గండ+గ
రత్నంత+న
విద్యద+య
భక్తిక+త
మిత్రుడుత+ర
సూర్యుడుర+య
సంశ్లేష పదాలు
రాష్ట్రముష+ట+ర
స్త్రీస+త+ర
జ్యోత్స్నత+స+న
లక్ష్మిక+ష+మ
ఈర్ష్యర+ష+య
సామర్థ్యంర+థ+య

📁 మెటీరియల్స్

సబ్-నావిగేషన్

📚 సమగ్ర తెలుగు వ్యాకరణం & సాహిత్య విజ్ఞాన దర్శిని

1. సంధులు - నిర్వచనం మరియు ప్రధాన రకాలు

సంధి అనగా: "పూర్వపర స్వరములకు పరస్వరము ఏకాదేశమగుట సంధి" అని చిన్నయసూరి బాలవ్యాకరణంలో నిర్వచించారు. మొదటి పదం చివర ఉన్న అచ్చునకు (పూర్వ స్వరం), రెండవ పదం మొదట ఉన్న అచ్చునకు (పర స్వరం) మధ్య కలయిక జరిగి పరస్వరం నిలవడాన్ని సంధి అంటారు.

  • ఉత్వ సంధి: ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునపుడు సంధి నిత్యముగా నగును. (ఉదా: రాముడు + అతడు = రాముడతడు, సోముడు + ఇతడు = సోముడితడు).
  • ఇత్వ సంధి: ఏమ్యాదుల ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికముగా నగును. (ఉదా: ఏమి + అంటివి = ఏమంటివి / ఏమియంటివి).
  • అత్వ సంధి: అత్తునకు సంధి బహుళముగా నగును. (ఉదా: రామ + అయ్య = రామయ్య, మేన + అల్లుడు = మేనల్లుడు).
  • సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరమైనప్పుడు వాని దీర్ఘములు ఏకాదేశమగును. (ఉదా: రామ + ఆలయము = రామాలయము, కవి + ఈశ్వరుడు = కవీశ్వరుడు, గురు + ఉపదేశము = గురూపదేశము).
  • గుణ సంధి: అకారమునకు ఇ, ఉ, ఋ లు పరమైనప్పుడు క్రమముగా ఏ, ఓ, ఆర్ లు ఏకాదేశమగును. (ఉదా: మహా + ఇంద్రుడు = మహేంద్రుడు, సూర్య + ఉదయము = సూర్యోదయము).
  • వృద్ధి సంధి: అకారమునకు ఏ, ఐ లు పరమైతే 'ఐ' కారము, ఓ, ఔ లు పరమైతే 'ఔ' కారము ఏకాదేశమగును. (ఉదా: ఏక + ఏక = ఏకైక, అష్ట + ఐశ్వర్యము = అష్టైశ్వర్యము).
  • యణాదేశ సంధి: ఇ, ఉ, ఋ లకు అసవర్ణములైన అచ్చులు పరమైనప్పుడు క్రమముగా య, వ, ర లు ఆదేశమగును. (ఉదా: అతి + అంత = అత్యంత, అణు + అస్త్రం = అణ్వస్త్రం).

2. సమాసాలు - విగ్రహవాక్యాలు & విభజన

సమాసము అనగా: సమర్థములైన రెండు గానీ, అంతకంటే ఎక్కువ గానీ పదాలు అర్థవంతంగా ఏకపదంగా ఏర్పడటాన్ని 'సమాసము' అంటారు. సమాసంలోని మొదటి పదాన్ని 'పూర్వపదం' అని, రెండవ పదాన్ని 'ఉత్తరపదం' అని పిలుస్తారు. పదాల మధ్య సంబంధాన్ని వివరించే వాక్యాన్ని 'విగ్రహవాక్యం' అంటారు.

సమాసం పేరు లక్షణం ఉదాహరణ (విగ్రహవాక్యం)
తత్పురుష సమాసం ఉత్తరపదార్థ ప్రధానం రాజభటుడు (రాజు యొక్క భటుడు - షష్ఠీ తత్పురుష)
కర్మధారయ సమాసం విశేషణ, విశేష్య సంబంధం నీలమేఘము (నీలమైన మేఘము - విశేషణ పూర్వపద)
ద్విగు సమాసం సంఖ్యావాచక పూర్వపదం ముల్లోకములు (మూడు సంఖ్య గల లోకములు)
ద్వంద్వ సమాసం ఉభయపదార్థ ప్రధానం తల్లిదండ్రులు (తల్లియును, తండ్రియును)
బహువ్రీహి సమాసం అన్యపదార్థ ప్రధానం చక్రపాణి (చక్రము పాణియందు కలవాడు - విష్ణువు)
అవ్యయీభావ సమాసం పూర్వపదార్థ ప్రధానం యథాశక్తి (శక్తిని అనుసరించి)

3. తెలుగు ఛందస్సు - పద్య లక్షణాలు & గణ విభజన

పద్య రచనకు ఉపయోగపడే గురు-లఘువుల నియమాలను తెలిపే శాస్త్రాన్ని ఛందస్సు అంటారు. తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యాలను ప్రధానంగా వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు అని మూడు రకాలుగా వర్గీకరించారు. య, మ, త, రా, జ, భా, న, స అనే సూత్రం ఆధారంగా మూడక్షరాల గణాలను గుర్తిస్తారు.

  • ఉత్పలమాల: ప్రతి పాదంలో భ, ర, న, భ, భ, ర, వ అనే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. పాదానికి 20 అక్షరాలు ఉంటాయి. 10వ అక్షరం యతి స్థానం. ప్రాస నియమం కలదు.
  • చంపకమాల: ప్రతి పాదంలో న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. పాదానికి 21 అక్షరాలు ఉంటాయి. 11వ అక్షరం యతి స్థానం. ప్రాస నియమం కలదు.
  • శార్దూలము: ప్రతి పాదంలో మ, స, జ, స, త, త, గ అనే గణాలు ఉంటాయి. పాదానికి 19 అక్షరాలు, 13వ అక్షరం యతి స్థానం.
  • మత్తేభము: ప్రతి పాదంలో స, భ, ర, న, మ, య, వ అనే గణాలు ఉంటాయి. పాదానికి 20 అక్షరాలు, 14వ అక్షరం యతి స్థానం.
  • కంద పద్యం (జాతి పద్యం): ఇది 4 పాదాల పద్యం. 1, 3 పాదాలలో 3 గణాలు, 2, 4 పాదాలలో 5 గణాలు ఉంటాయి. భ, జ, స, నల, గగ అనే చతుర్మాత్రా గణాలు మాత్రమే వాడతారు. 2, 4 పాదాల చివర గురువు ఉండాలి.
  • ఆటవెలది & తేటగీతి (ఉపజాతులు): వీటిలో సూర్య (న, హ), ఇంద్ర (నల, నగ, సల, భ, ర, త) గణాలు ఉంటాయి. వీటికి ప్రాస నియమం ఉండదు, యతి లేదా ప్రాసయతి చెల్లుతుంది.

4. అలంకారాలు - కావ్య సౌందర్య విశేషాలు

మనిషికి ఆభరణాలు ఎలా అందాన్ని ఇస్తాయో, భాషకు, కవిత్వానికి అందాన్ని చేకూర్చే వాటిని అలంకారాలు అంటారు. ఇవి ప్రధానంగా 1) శబ్దాలంకారాలు (శబ్ద చమత్కారం ప్రధానం), 2) అర్థాలంకారాలు (అర్థ చమత్కారం ప్రధానం) అని రెండు రకాలు.

  • వృత్త్యనుప్రాస అలంకారం: ఒకే హల్లు అనేకసార్లు తిరిగి తిరిగి రావడం. (ఉదా: "చిటపట చినుకులు టపటప కురిసెను").
  • ఛేకానుప్రాస అలంకారం: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ హల్లుల జంట అర్థ భేదంతో వెంటవెంటనే రావడం. (ఉదా: "అరటి తొక్క తొక్కరాదు").
  • యమకం: అక్షరాల సముదాయం అర్థ భేదంతో మరల మరల రావడం. (ఉదా: "లేమా! దనుజుల గెలువగ లేమా!").
  • ఉపమాలంకారం: ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి చక్కని పోలిక చెప్పడం. (ఉదా: "ఆమె ముఖము చంద్రబింబము వలె అందముగా ఉన్నది").
  • రూపకాలంకారం: ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి భేదం లేదని (అభేదం) చెప్పడం. (ఉదా: "లతాలలనలు రాజుపై కుసుమాక్షతలు చల్లిరి").
  • అతిశయోక్తి అలంకారం: ఉన్న విషయాన్ని ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చేసి (గోరంతలు కొండంతలుగా) వర్ణించడం. (ఉదా: "ఆ భవనములు ఆకాశమును తాకుచున్నవి").
  • స్వభావోక్తి అలంకారం: జాతి, గుణ, క్రియాదుల చేత ఉన్న వస్తువును ఉన్నట్లుగా కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించడం.

5. SCERT పాఠ్యపుస్తకాల ప్రముఖ కవులు & ప్రక్రియలు

తెలంగాణ పాఠశాల విద్యాశాఖ (SCERT) రూపొందించిన 6 నుండి 10వ తరగతి తెలుగు వాచకాలలో ప్రాచీన మరియు ఆధునిక కవుల రచనలు విద్యార్థులలో నైతిక విలువలు, సామాజిక స్పృహ, భాషాభిరుచిని పెంపొందించేలా కూర్చబడ్డాయి.

  • బమ్మెర పోతన (దానశీలము): సహజ పండితుడైన పోతన రచించిన శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని వామనావతార ఘట్టం ద్వారా బలిచక్రవర్తి దాతృత్వం, ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడే గొప్ప గుణం వివరించబడింది.
  • దాశరథి కృష్ణమాచార్య (వీర తెలంగాణ): "నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ" అని ఎలుగెత్తి చాటిన దాశరథి రుద్రవీణ, అగ్నిధార, మహాంధ్రోదయం వంటి రచనలతో తెలంగాణ విముక్తి పోరాట స్ఫూర్తిని నింపారు.
  • సామల సదాశివ (ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు): కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత సామల సదాశివ గారు ప్రాంతీయ భాషా మాండలికాల సొగసును, ప్రజల జీవద్భాష గొప్పతనాన్ని 'యాది' వ్యాసాల ద్వారా తెలియజేశారు.
  • పాకాల యశోదారెడ్డి (కొత్తబాట): తెలంగాణ పల్లె జీవన చిత్రణను, స్త్రీల కష్టసుఖాలను అచ్చమైన తెలంగాణ నుడికారంతో కథలుగా మలిచిన విశిష్ట రచయిత్రి.
  • శ్రీనాథుడు (భిక్ష): కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు కాశీఖండం ద్వారా వ్యాసమహర్షి కాశీ నగరంలో పడిన భిక్షాటన పరీక్షను, అన్నపూర్ణాదేవి కరుణా కటాక్షాలను అద్భుతమైన పద్య శైలిలో రచించారు.

6. తెలుగు పరీక్షలలో అత్యధిక మార్కులు సాధించే మెలకువలు

పాఠశాల స్థాయి నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం (FA-1, FA-2, FA-3, FA-4) మరియు సంగ్రహణాత్మక మూల్యాంకనం (SA-1, SA-2) పరీక్షలలో, అలాగే 10వ తరగతి పబ్లిక్ పరీక్షలలో తెలుగులో 10/10 GPA సాధించడానికి విద్యార్థులు సామర్థ్యాల వారీగా సాధన చేయాలి.

  • అవగాహన - ప్రతిస్పందన: పరిచిత మరియు అపరిచిత గద్యాలు, పద్యాలను క్షుణ్ణంగా చదివి ప్రశ్నలకు నేరుగా, స్పష్టమైన వాక్యాలలో సమాధానాలు రాయాలి. కంఠస్థ పద్యాలను తప్పులు లేకుండా (చుక్కల పద్యాలు) పూర్తి చేయాలి మరియు ప్రతిపదార్థాలను సాధన చేయాలి.
  • వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత: లఘు మరియు వ్యాసరూప ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాసేటప్పుడు కవి పరిచయం, నేపథ్యం, ముఖ్యాంశాలను సైడ్ హెడ్డింగ్‌లతో రాయాలి. లేఖా రచన, కరపత్రం, సంభాషణ, వార్తా నివేదిక, నినాదాలు రాసేటప్పుడు ఆయా ప్రక్రియల ఆకృతిని (Format) కచ్చితంగా పాటించాలి.
  • భాషాంశాలు (పదజాలం & వ్యాకరణం): అర్థాలు, పర్యాయపదాలు, నానార్థాలు, వ్యుత్పత్త్యర్థాలు, ప్రకృతి-వికృతులు, జాతీయాలు మరియు సామెతలను పాఠ్యాంశాల వెనుక ఉన్న అభ్యాసాల నుండి క్రమం తప్పకుండా సాధన చేయాలి.

🔒 గోప్యతా విధానం & నిబంధనలు (Policies)